حسابداری در عرصه‌ی جهانی‌سازی

در سرمقاله‌ی این شماره، نویسنده با توجه به گسترش سریع و همه‌جانبه‌ی تجارت جهانی اشاره می‌کند که این توسعه مستلزم یک زبان واحد تجاری به‌نام حسابداری است. از همین روست که شاهد تلاش‌های مراجع حرفه‌ی حسابداری برای ایجاد زبان واحد تجارت بین‌المللی و ارائه‌ی استانداردهای بین‌المللی گزارشگری مالی (IFRS) بوده‌ایم. وی معتقد است الزامات امروز و اندازه‌ی اقتصاد کشور ما در دو دهه‌ی آینده، الزاماتی بر حرفه‌ی حسابداری و حسابرسی تحمیل خواهد کرد که چنانچه حرفه‌ی حسابداری از هم اکنون درصدد یافتن راهکارهای اصولی برای این الزامات برنیاید، صدمات سنگینی را برخود تحمیل خواهد کرد.

فرآیند توسعه‌ی سرمایه و ذات رو به گسترش سرمایه‌داری به‌ویژه بعد از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی، جهان را با الزامات و دگرگونی‌‌های  گسترده‌ای مواجه ساخته است. اگر چه اصطلاح جهانی‌شدن تا سال 1980در محافل دانشگاهی چندان شناخته شده نبود و برای اولین بار این اصطلاح در چاپ سال  1993 فرهنگ لغات آکسفورد به‌کار رفت، سیطره و گستره‌ی آن با شتاب بسیار جهان را در مؤلفه‌‌های خود گرفتار کرده است. ویژگی‌های اصلی دوران کنونی که موسوم به جهانی‌شدن یا جهانی‌سازی است عبارتند از: 

  1. الحاق به سازمان تجارت جهانی
  2. تغییر محیط کسب‌وکار و حرفه‌ای‌تر شدن کسب‌وکار
  3. اقتصاد دانش‌محور
  4. گسترش زبان انگیسی
  5. پیوند دانشگاه و مراکز آموزشی با صنعت و حرفه
  6. حاکمیت کار تیمی بر مهارت‌‌های فردی
  7. تغییر نگرش فردسالاری در سیاست، اجتماع و اقتصاد به سیستم نظریه‌پردازی
  8. جانشینی جامعه‌ی کار و تولید به تجربیات کارگاهی
  9. کاربرد نرم‌افزار به جای محفوظات ذهنی
  10. حاکمیت علوم و فناوری بر مفروضات ذهنی

گسترش سریع و همه‌جانبه‌ی تجارت جهانی مستلزم یک زبان واحد تجاری به‌نام حسابداری شده است. در همین راستا تلاش‌های مراجع حرفه‌ی حسابداری برای ایجاد زبان واحد تجارت بین‌الملل به  ارائه‌ی استانداردهای بین‌المللی گزارشگری مالی (IFRS) و رشد بلاوقفه‌ی حسابداری و حسابرسی منجر شده است. سیر تکاملی مؤسسات حسابرسی به‌عنوان واحد تلاشگر حرفه‌ی حسابداری از دهه‌ی 1870 تا کنون، همچون سایر مؤسسات بازرگانی منجر به ظهور مؤسسات غول‌آسای حسابداری و حسابرسی شده که خدمات بسیار متنوعی را در بازارهای جهانی ارائه می‌کنند. اگر روزگاری شاهد تعدد مؤسسات حسابرسی در اقصی نقاط عالم تجارت بودیم، امروزه غول‌‌های حسابرسی موسوم به چهار بزرگ (Big Four) حدود هفتاد درصد بازار حسابداری جهان را  قبضه کرده‌اند.

الزامات امروز و اندازه‌ی اقتصاد کشور ما در دو دهه‌ی آینده و علانمی مبنی بر آمدورفت مدیران مؤسسات بزرگ حسابرسی و خدمات مالی جهان در ایران، الزاماتی  را بر حرفه‌ی حسابداری و حسابرسی تحمیل خواهد کرد که چنانجه حرفه‌ی حسابداری از هم اکنون درصدد یافتن راهکارهای اصولی برای این الزامات برنیاید، صدمات سنگینی را برخود تحمیل خواهد کرد. بررسی تجربیات جهانی نشان می‌دهد که برای انجام کارهای بزرگ حسابداری و حسابرسی نیازمند وجود مؤسسات بزرگ حسابداری و حسابرسی خواهیم بود که بتوانند نقش خودرا در شفافیت اقتصادی و اعتباردهی و اعتباربخشی صورت‌های مالی بنگاه‌های بزرگ ایرانی به‌درستی ایفا کنند. آمار منتشرشده‌ی اخیر از بازار حرفه‌ی حسابرسی جهان نشان می‌دهد که  درآمد چهار مؤسسه‌ی بزرگ حسابرسی جهان (Big Four) در سال 2016 معادل 127 میلیارد دلار با پیشتازی مجدد مؤسسه‌ی حسابرسی و خدمات مشاوره‌ای دیلویت با کسب درآمد 36.8 میلیارد دلار بوده است. این رشد بلاوقفه‌ی این مؤسسات بدون شک ناشی از ادغام مستمر مؤسسات کوچک در این مؤسسات و جذب بهترین‌‌های حرفه در این چهار مؤسسه است.

فرآیند ادغام مؤسسات حسابرسی و تشکیل مؤسسات فراگیر سراسری از جمله الزامات امروز به‌شمار می‌رود. در جهان پیشرفته و روبه‌رشد کنونی که اقتصاد‌‌های سنتی به‌سرعت به اقتصاد‌‌های دانش‌محور با شهرهای مجازی و شهرک‌های الکترونیکی و اینترنتی تبدیل می‌شوند و بنیاد تجارت الکترونیکی را تشکیل می‌دهند. در چنین جهانی، حرفه‌ی حسابداری به‌عنوان یکی از مؤلفه‌‌های اصلی جهانی‌شدن، راهکاری مگر هم‌سویی و هم‌سانی با الزامات جهانی‌شدن ندارد، ازاین‌رو حسابداران کشور باید به‌مدد فراگیری و کاربری ابزارهای جهانی‌شدن، به‌سرعت خودرا به دانش نوین حسابداری و حسابرسی (وب، نرم‌افزار‌‌های جهان‌شمول، زبان انگلیسی  و... ) مسلح کنند تا از قافله‌ی جهانی عقب نیفتند.

بدون تردید، این موضوع مستلزم مطالعه و شناخت اجمالی جهان کنونی و آتی به‌منظور تغییر در نگرش ساختار مؤسسات حسابرسی و تغییر رفتار سنتی حسابرسان، به‌کار گیری نسل فرهیخته‌ی مسلط به‌کاربرد دانش و ابزارهای نوین با استفاده از تجربیات امروز جهان حسابداری است.

Additional Info

  • نام نویسنده ۱: غلامحسین دوانی